Bir siparişin üretimde hangi aşamada olduğunun ancak atölyeye telefon açılarak öğrenilmesi, hammaddenin eksik olduğunun üretim başladıktan sonra fark edilmesi, firenin hiçbir raporda görünmemesi ve bir ürünün gerçekte kaça mal olduğunun bilinmemesi, üretim yapan işletmelerin ortak sorunlarıdır. Üretim takip programı, reçeteden başlayıp maliyete kadar uzanan bu zinciri tek bir sistemde kayda bağlar. Bu yazı, bir üretim takip programının hangi adımları kapsadığını ve kurulumda nelere dikkat edilmesi gerektiğini ele alıyor.
Üretim takip programı nedir?
Üretim takip programı, bir ürünün hangi malzemelerden ve hangi operasyonlarla üretildiğini tanımlayan, siparişten üretim emrine, iş emrinden sevkiyata kadar üretimin her adımını kayıt altına alan ve üretimin gerçek maliyetini hesaplayan yazılımdır. ERP’nin bir parçası olarak çalıştığında üretim kayıtları stok, satın alma, satış ve muhasebe kayıtlarıyla aynı veri tabanında buluşur; üretime giren her malzeme stoktan düşer, çıkan her ürün stoğa girer ve maliyet muhasebeye yansır. Böylece üretimle ilgili bilgi, atölyedeki defterlerden ve Excel tablolarından çıkarak yönetimin görebileceği bir yere taşınır.
Reçeteden maliyete üretim takibinin adımları
1. Reçete ve ürün ağacı. Üretim takibinin temeli, her ürünün hangi hammadde ve yarı mamullerden, hangi miktarlarda üretildiğini gösteren reçetedir. Yarı mamullerin kendi reçeteleri tanımlandığında ürün ağacı oluşur; fire oranları ve üretimden çıkan yan ürünler de bu aşamada reçeteye işlenir. Reçetedeki bir hata stok, planlama ve maliyet raporlarının tamamını etkiler.
2. Operasyonlar ve iş istasyonları. Ürünün hangi makinede ya da hangi istasyonda, hangi sırayla ve ne kadar sürede işlendiği tanımlanır. Bu tanımlar, hem iş emirlerinin oluşmasının hem de işçilik ve makine maliyetinin hesaplanmasının dayanağıdır.
3. Siparişten üretim emrine. Siparişe bağlı üretim yapan işletmelerde müşteri siparişinden doğrudan üretim emri açılır, üretim emri de reçeteye göre iş istasyonlarına ve operasyonlara bölünen iş emirlerine dönüşür. Böylece her iş emrinin hangi müşteri siparişi için yapıldığı bilinir ve siparişin durumu satış ekibi tarafından sistemden izlenebilir.
4. Malzeme ihtiyacı ve kapasite. Açık siparişlerin ve üretim emirlerinin reçetelerle birlikte değerlendirilmesi, hangi hammaddenin ne zaman ve ne kadar gerekeceğini üretim başlamadan ortaya koyar. Üretim hatlarının doluluğunun görülmesi de yeni bir siparişe gerçekçi bir teslim tarihi verilmesini sağlar.
5. Üretim sırasında kayıt. Operatörlerin iş emri üzerindeki başlangıç ve bitiş kayıtları, sarf edilen malzeme ve oluşan fire, üretim sırasında ve barkodla girildiğinde sistem atölyedeki gerçeği yansıtır. Sonradan toplu girilen kayıtlar ise kapasite ve verimlilik raporlarını anlamsız kılar.
6. Kalite ve izlenebilirlik. Kalite kontrol adımlarının kayda bağlanması ve lot ya da seri numarasının takip edilmesi, hatalı bir partinin hangi hammaddeden üretildiğinin ve hangi müşterilere gittiğinin geriye dönük olarak bulunmasını sağlar. Gıda, kimya, otomotiv yan sanayi ve medikal gibi alanlarda bu izlenebilirlik çoğu zaman bir zorunluluktur.
7. Üretim maliyeti. Reçetedeki hammadde tüketimi, operasyon süreleri üzerinden işçilik ve makine maliyeti, amortisman ve enerji gibi genel üretim giderleri bir araya geldiğinde ürünün gerçek maliyeti ortaya çıkar. Maliyetin üretim emri, iş emri ve ürün bazında görülmesi, fiyatlandırmanın tahmine değil rakama dayanmasını sağlar.
Hangi durumlarda üretim takip programı gerekir?
- Ürün maliyeti bilinmiyorsa: Fiyatlar geçmiş deneyime göre belirleniyor, hangi ürünün kâr hangisinin zarar getirdiği bilinmiyorsa.
- Sipariş durumu sorularak öğreniliyorsa: Müşteriye teslim tarihi vermek için her seferinde üretimden bilgi isteniyorsa.
- Hammadde eksikliği üretimi durduruyorsa: Malzeme ihtiyacı üretim başlamadan hesaplanamıyor, satın alma son anda yapılıyorsa.
- Fire ve sarf görünmüyorsa: Stok sayımlarında açıklanamayan farklar çıkıyorsa.
- İzlenebilirlik isteniyorsa: Müşteriler ya da mevzuat, ürünün hangi partiden ve hangi hammaddeden üretildiğinin gösterilmesini şart koşuyorsa.
Kurulumda dikkat edilmesi gerekenler
Reçeteler ve ürün ağaçları canlı kullanımdan önce üretim ekibiyle birlikte doğrulanmalıdır; masa başında hazırlanan bir reçete, atölyedeki gerçek tüketimle çoğu zaman örtüşmez. Üretim maliyetinin hangi giderleri kapsayarak ve hangi yöntemle hesaplanacağına muhasebe ve üretim birlikte karar vermelidir; aksi halde iki birim aynı ürün için farklı maliyet konuşur. Siparişin hangi koşulla üretim emrine dönüşeceği ve hammadde ihtiyacının nasıl hesaplanacağı baştan kurgulanmalı, operatörlerin kayıt girişi de atölyenin çalışma düzenine uygun hale getirilmelidir: barkod okuyucular, istasyonların yanındaki terminaller ve sade ekranlar, kayıtların üretim sırasında girilmesini kolaylaştırır. Bütün modülleri aynı anda devreye almak yerine reçete ve iş emriyle başlayıp maliyet ve planlamaya aşama aşama geçilmesi, üretim ekibinin sisteme güvenmesini hızlandırır.
Peracom Yazılım’ın yetkili olduğu üretim çözümleri
Peracom Yazılım, iki farklı ERP ailesinde üretim süreçlerinin kurgusunda ve devreye alınmasında yetkili iş ortağıdır.
DİA’da üretim takibi
DİA’nın üretim modülünde üretime giren, çıkan, fire veren ve yarı mamul olarak çıkan malzemeler reçetede formüllerle belirlenir; yarı mamullerin alt reçeteleri tanımlandığında ürün ağacı ve iş emirleri bunlara göre oluşur. Siparişlerden doğrudan üretim emri verilir, iş emirleri reçeteye göre iş istasyonlarına ve operasyonlara bölünür ve operatör yaptığı işin hangi müşteri siparişi için olduğunu görür. Maliyet üretim emri, iş emri ve reçete bazında çıkarılır; istasyon amortismanı, elektrik, gaz ve operatörün çalıştığı süre gibi kalemler rapora eklenir. Kapasite ve doluluk takibi, hammadde ihtiyacının önceden görülmesi, kalite kontrol ve seri/lot izlenebilirlik de aynı modüldedir. DİA bulut üzerinde çalıştığı için üretimden giriş, sarf ve fire fişleri mobil cihazlardan da girilebilir. Ayrıntılar DİA üretim ve proje sayfamızda.
Logo Edge T-Series’te üretim
Logo Edge T-Series’te üretim, işletmenin üretim yapısına göre iki farklı kapsamda kullanılır. Hızlı üretim, tek seviyeli ve hızlı üretim yapan işletmeler içindir: mamul kartındaki alt malzeme listesi reçete olarak kullanılır ve mamul için üretimden giriş fişi oluşturulduğunda alt malzemelerin sarf ve fire fişleri kendiliğinden oluşur; fason üretim de bu yapıyla izlenir. Hızlı üretim Basic pakete eklenebilir, Standard ve Enterprise paketlerinde ise ana pakete dahildir.
Çok aşamalı üretim yapan işletmeler için Enterprise paketin üretim kontrol modülü; kaynak, vardiya, operasyon, rota ve ürün reçetesi tanımlarının ardından üretim emirlerinin verildiği, iş emirlerinin oluştuğu ve planlanan ile gerçekleşen maliyetlerin hesaplandığı yapıyı sunar. Reçetelerde revizyon ve mühendislik değişiklikleri izlenir; üretim ana üretim çizelgeleme (MPS), malzeme ihtiyaç planlama (MRP) ve kapasite planlama ile planlanır. Reçeteden sapan sarf, fire ve çıktı miktarları üretim emirleriyle, operasyonlara atanan kalite kontrol kriterleri de üretim ve iş emirleri üzerinden izlenir; parti numarasından bir mamulün hangi üretim emriyle üretildiği bulunur. Maliyet tarafında planlanan, gerçekleşen ve standart maliyetin yanında TFRS’ye göre gerçekleşen maliyet de hesaplanır. Hangi paketin uygun olduğu, bu nedenle kullanıcı sayısından çok üretimin tek seviyeli mi yoksa çok aşamalı mı olduğuna göre belirlenmelidir. Ayrıntılar Logo Edge T-Series sayfamızda.
Üretim projeniz için
Peracom Yazılım, üretim projelerinde mevcut üretim akışının ve reçetelerin incelenmesinden operasyon ve istasyon tanımlarına, maliyet yönteminin belirlenmesinden operatör kayıt düzenine ve ekibin atölyede eğitimine kadar bütün aşamaları yürütür. Üretim süreçlerinizi konuşmak için 0212 243 10 80 numaralı telefondan ya da iletişim formundan bize ulaşabilirsiniz.